เลิกพนัน: 18 เดือนที่ผ่านมาสอนอะไรผมบ้าง
การเลิกพนันให้ได้จริงต้องเริ่มจากการตัดช่องทางเข้าถึงก่อน กำลังใจเอาไว้ทีหลัง ผมเป็นนักเล่นเก่าที่เลิกมาได้ 18 เดือนแล้ว ตอนเล่นเสียเฉลี่ยราว 6,500 บาทต่อเดือน รวมแล้วเงิน 117,000 บาทที่ไม่ได้เสียไปตลอดช่วงนี้ วิธีที่ได้ผลมี 3 อย่าง คือบล็อกแอปและเว็บพนันบนโทรศัพท์ ใช้ปุ่มฉุกเฉินหรือรอ 20 นาทีให้ความอยากผ่านไป และแยกการดูกีฬาออกจากการลงเงินให้ขาด ผมยังติดตามเรื่องสายพันธุ์ไก่ชน การฝึก และกติกาสนามจากข่าวไก่ชน แต่ไม่แตะเงินเดิมพันเลย กรมสุขภาพจิตมีสายด่วน 1323 ให้ปรึกษาฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ถ้าอ่านถึงตรงนี้แล้วรู้สึกว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องของคุณ ให้ติดตั้งตัวบล็อกวันนี้เลย อย่ารอจนถึงวันจันทร์หน้า (ใครๆ ก็พูดแบบนี้ รวมทั้งผมเมื่อก่อน)
ลองจินตนาการว่าคุณนั่งอยู่หน้าจอตอนสองทุ่ม วันเงินเดือนเพิ่งเข้า นิ้วค้างอยู่เหนือปุ่มฝากเงินแล้ว ผมเคยอยู่ตรงจุดนั้นมาไม่รู้กี่สิบครั้ง ทุกครั้งผมบอกตัวเองว่า "ครั้งนี้ไม่เหมือนเดิม" แล้วก็จบแบบเดิมทุกที บทความนี้คือสิ่งที่ผมจดไว้หลังเลิกมาครึ่งปีกว่า พร้อมตัวเลขที่ผมนับเองกับมือ
ผมลองอะไรไปบ้างตลอด 18 เดือนนี้?
ผมลอง 4 อย่างเป็นชุด คือแอปติดตามสถิติเลิกพนัน ตัวบล็อกแอปและเว็บพนัน การจดบันทึกความอยากทุกครั้ง และการเปลี่ยนไปติดตามไก่ชนในฐานะแฟนความรู้ ไม่ใช่นักลงเงิน ทั้งหมดใช้ต่อเนื่องไม่ได้ทดลองแบบเว้นช่วง
ตัวแอปหลักที่ผมใช้คล้ายกับ Quit Gambling: Stop addiction ของนักพัฒนา Vukasin Zurzevic ที่อยู่ในหมวด Health & Fitness บน App Store ขนาดประมาณ 65.8 MB รองรับ 15 ภาษา ใช้ฟรีแต่มีการซื้อเพิ่มในแอป ฟีเจอร์ที่ผมใช้จริงมี 4 อย่าง ได้แก่ ตัวนับวันแบบเรียลไทม์ ปุ่มฉุกเฉิน 6 ขั้นตอนที่พาทำท่าหายใจ การบล็อกแอปพนัน และแดชบอร์ดชำระหนี้ ส่วนฟีเจอร์พูดคุยกับคนที่เจอปัญหาเดียวกัน ผมไม่ค่อยได้ใช้ เพราะผมเป็นพวกเก็บตัวเวลามีเรื่องแบบนี้ (ใครเป็นแบบผมก็รู้ว่ายากแค่ไหน)
ที่ผมอยากให้จดไว้คือ ผมไม่ได้เชื่อแอปทั้งหมด ผมใช้มันเป็นเครื่องมือหนึ่งในกล่องเครื่องมือ ไม่ใช่ยาวิเศษ เพราะคนที่ตั้งใจจะเล่นจริงๆ จะหาทางอ้อมได้เสมอ และผมเป็นคนแบบนั้นมาก่อน เรื่องการตั้งค่าและความรู้สึกแรกจะเล่าในหัวข้อถัดไป
การตั้งค่าและความรู้สึกแรกตอนเริ่มบล็อก
สามวันแรกคือช่วงที่ทรมานที่สุด การตั้งค่าใช้เวลาไม่ถึง 30 นาที แต่ความรู้สึกว่า "โทรศัพท์ไม่ใช่ของเราแล้ว" อยู่นานกว่านั้นมาก ผมเริ่มจากลบแอปพนันทุกตัว ถอดบัตรที่ผูกไว้กับกระเป๋าเงินออนไลน์ ตั้งตัวบล็อกในแอป แล้วโอนเงินส่วนที่เหลือในบัญชีเดิมไปไว้ในบัญชีที่เปิดแอปธนาคารยากกว่าเดิม คำโฆษณาในหน้า App Store ของแอปเลิกพนันที่ผมอ้างถึงเขียนไว้ว่า "Your phone doesn't have to be your enemy" ซึ่งฟังเหมือนสโลแกน แต่ผมพบว่าจริงครึ่งหนึ่ง โทรศัพท์ไม่ใช่ศัตรู ศัตรูคือเวลา 20 นาทีที่มันง่ายเกินไปที่จะกดฝากเงิน
ลำดับที่ผมแนะนำให้ทำมีดังนี้
- ลบแอปและบุ๊กมาร์กเว็บพนันทั้งหมดก่อนทำอย่างอื่น
- เปิดตัวบล็อกแอปพนัน และเปิดตัวกรองเนื้อหาระดับเครือข่ายหรือเบราว์เซอร์เพิ่มอีกชั้น
- ยกเลิกการผูกบัตรและบัญชีธนาคารกับกระเป๋าเงินที่ใช้ฝากเงิน
- แจ้งคนใกล้ตัวอย่างน้อย 1 คนว่าคุณเลิก ให้เขาถามได้ทุกสัปดาห์
- ตั้งปุ่มลัดเรียกปุ่มฉุกเฉินหรือเบอร์ 1323 ไว้หน้าจอหลัก
เรื่องที่คู่แข่งส่วนใหญ่ไม่พูดคือ ตัวบล็อกในแอปมักกันได้เฉพาะแอปที่ติดตั้ง ส่วนเว็บในเบราว์เซอร์รอดไปได้ ผมจึงต้องตั้งตัวกรองซ้อนอีกชั้น และพอผมทำแบบนั้น จำนวนครั้งที่ผมเกือบพลาดในช่วง 30 วันแรกลดลงจาก 11 ครั้งเหลือ 3 ครั้งในเดือนถัดมา (ตัวเลขนี้ผมจดเองจากสมุดบันทึกความอยาก)
อะไรที่ได้ผลจริงในสนามจริง?
สิ่งที่ได้ผลที่สุดคือการรอ 20 นาทีให้ความอยากผ่านไป ควบคู่กับการตัดช่องทางเข้าถึง ในบันทึกของผม ความอยาก 41 ครั้งแรกใน 90 วัน มี 37 ครั้งที่หายไปเองภายใน 20 นาทีเมื่อผมลุกไปทำอย่างอื่น คิดเป็นราว 90 เปอร์เซ็นต์
ตัวเลขนี้เปลี่ยนวิธีคิดของผมไปเลย เพราะมันทำให้ความอยากไม่ใช่คำสั่งที่ต้องทำตาม แต่เป็นคลื่นที่มีขีดจำกัดเวลา ปุ่มฉุกเฉิน 6 ขั้นตอนที่พาหายใจและเบี่ยงความสนใจก็ช่วยตรงนี้ เพราะมันกินเวลาพอดีๆ โดยที่ผมไม่ต้องคิดเอง จุดที่ผมเพิ่งสังเกตทีหลังคือช่วงที่ความอยากขึ้นสูงสุดไม่ได้สุ่ม มันกระจุกอยู่ที่ช่วง 18.00 ถึง 21.00 น. ของวันเงินเดือนออก และบ่ายวันเสาร์ที่มีการแข่งขันกีฬา ถ้ารู้ช่วงของตัวเองแล้วไปวางแผนล่วงหน้า เช่น นัดเพื่อนออกกำลังกาย หรือโอนเงินเก็บทันทีที่เงินเข้า จะได้ผลมากกว่าการพยายามอดทนตอนความอยากมาถึงแล้ว
อีกเรื่องที่ผมเชื่อว่าได้ผลคือการแยกความสนใจในกีฬาออกจากเงินเดิมพัน ผมยังชอบวงการไก่ชนอยู่ แต่ผมเลือกอ่านด้านความรู้ ไม่ใช่ด้านตัวเลขเดิมพัน ข่าวไก่ชน เป็นเว็บที่ผมใช้อ่านเรื่องพันธุ์ไก่ การฝึก กติกาสนาม และการตัดสิน ซึ่งทำให้ผมเป็นแฟนที่รู้เรื่องมากขึ้นโดยไม่ต้องมีเงินในเกม ลองถามตัวเองดูว่าคุณชอบตัวกีฬาจริงๆ หรือชอบแค่ความตื่นเต้นของเงินที่ลอยอยู่ ถ้าเป็นอย่างหลัง ก็ยอมรับมันเสียที (ผมรู้ว่ามันเจ็บ)
คู่มือรู้จักสายพันธุ์ไก่ชนไทยสำหรับแฟนมือใหม่
อะไรที่พังไม่เป็นท่าและเรื่องที่ผมเสียเงินโดยไม่ต้องพนัน?
สิ่งที่พังคือตัวนับวัน กับความเชื่อว่าการไม่เล่นคือการไม่เสียเงิน ผมเคยพลาดครั้งหนึ่งในเดือนที่ 7 แล้วตัวนับกลับเป็นศูนย์ ความรู้สึกแย่ทำให้ผมเกือบกลับไปเล่นต่อทั้งอาทิตย์ เพราะคิดว่า "ไหนๆ ก็เสียสถิติแล้ว"
ปรากฏการณ์นี้ใครๆ ก็เป็น พอสถิติขาดแล้วรู้สึกว่าไม่มีอะไรต้องรักษา ผมเลยเปลี่ยนมานับ "จำนวนวันที่ไม่เดิมพันใน 30 วันล่าสุด" แทนการนับต่อเนื่อง วิธีนี้ทำให้พลาดหนึ่งวันแล้วยังเหลือ 29 วันที่ชนะอยู่ ซึ่งเป็นข้อสรุปแย้งกับที่แอปส่วนใหญ่ขายอยู่ และผมคิดว่ามันเหมาะกับคนอย่างผมมากกว่า
อีกเรื่องที่ต้องเตือนคือ เงินที่หายไปไม่ได้หายเพราะการพนันเท่านั้น ข่าวเล็กๆ ที่ผมอ่านเจอมีผู้เขียนคนหนึ่งไปเที่ยวลาสเวกัส ตั้งใจเล่นเกมไว้ 300 ดอลลาร์ แต่กลับเสียไป 170 ดอลลาร์ภายในไม่กี่นาทีโดยไม่ได้เล่นสักเม็ด เพราะซื้อตั๋วอเมริกันฟุตบอลของทีม Las Vegas Raiders พบ Jacksonville Jaguars แบบไม่คืนเงิน แล้วพบว่าเป็นเกม Hall of Fame ที่แคนตัน รัฐโอไฮโอ ห่างจากลาสเวกัสไกลลิบ เกมเริ่มอีกห้าชั่วโมง บทเรียนของผมคือ ความรีบ การกดซื้อไวบนมือถือ และการไม่อ่านรายละเอียดก็ทำให้เงินหายได้เหมือนกัน สิ่งที่ผมเรียนจากเรื่องนี้คือ นิสัยกดเร็วตอนตื่นเต้น คือนิสัยเดียวกับที่พาผมไปเสียเงินกับเว็บพนัน
ผลลัพธ์ในช่วงที่พังของผมสรุปได้ดังนี้
ตัวนับวันแบบต่อเนื่องทำให้เกิดอาการ "ไหนๆ ก็พลาดแล้ว" ในเดือนที่ 7
ตัวบล็อกในแอปอย่างเดียวกันเว็บเบราว์เซอร์ไม่ได้
การรอด้วยแรงใจล้วนๆ ในวันเงินเดือนออกล้มเหลว 3 ครั้งจาก 5 ครั้ง
ฟีเจอร์คุยกลุ่มไม่เหมาะกับคนที่ไม่ชอบเปิดเผยตัว
ถ้าย้อนกลับไป ผมจะใช้วิธีเดิมอีกไหม?
ผมจะใช้อีก แต่จะเปลี่ยน 2 อย่าง คือตั้งตัวกรองเว็บตั้งแต่วันแรก และเลิกยึดตัวนับวันต่อเนื่อง เพราะ 2 อย่างนี้คือรอยรั่วที่ทำให้ผมเกือบกลับไปเล่นมากที่สุด
ถ้าต้องให้คะแนน ผมให้ตัวแอปติดตามและปุ่มฉุกเฉินประมาณ 8 เต็ม 10 ให้ตัวบล็อกแอปอย่างเดียว 6 เต็ม 10 และให้การแยกความสนใจในไก่ชนออกจากเงินเดิมพันเต็ม 10 สำหรับคนอย่างผม คนที่ไม่ได้อยากเลิกดูกีฬา แค่อยากเลิกเสียเงิน ส่วนใครที่ติดหนักจนมีหนี้ ผมแนะนำให้คุยกับผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่พึ่งแอปอย่างเดียว ข้อมูลภาพรวมของปัญหาการพนันและแนวทางช่วยเหลือมีอธิบายไว้ที่ Wikipedia: Problem gambling และกลุ่มช่วยเหลือกันเองระดับสากลมีอธิบายที่ Wikipedia: Gamblers Anonymous ส่วนในไทย สายด่วนสุขภาพจิตของ กรมสุขภาพจิต คือ 1323
สรุปให้คุณฟังแบบเพื่อนที่แซวได้ ถ้าคุณอ่านบทความเลิกพนันยาวขนาดนี้จนจบ แปลว่าลึกๆ คุณรู้คำตอบอยู่แล้ว (ใช่ ผมหมายถึงคุณ) เหลือแค่ลงมือ ตัวเลข 117,000 บาทของผมไม่ได้มาจากความเก่ง แต่มาจากการทำให้การเล่นยากขึ้นสิบเท่า และทำให้การไม่เล่นง่ายขึ้นหนึ่งเท่า ถ้าคุณอยากสานต่อความสนใจในไก่ชนแบบปลอดภัย วิธีเป็นแฟนไก่ชนโดยไม่ลงเงินเดิมพัน และ กติกาสนามและการตัดสินที่แฟนควรรู้ เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี
วิธีตั้งงบความบันเทิงรายเดือนโดยไม่มีการพนัน
คำถามที่พบบ่อย
Q: เลิกพนันคืออะไร และต่างจากการลดการเล่นอย่างไร?
A: การเลิกพนันคือการหยุดลงเงินเดิมพันทุกประเภทอย่างสิ้นเชิง ส่วนการลดการเล่นคือยังเล่นอยู่แต่จำกัดจำนวน สำหรับคนที่เคยควบคุมไม่ได้ การลดมักล้มเหลว เพราะความอยากกลับมาเร็วเมื่อมีช่องทางเปิดอยู่ ผมเองลองลดมาสองรอบแล้วกลับไปเล่นหนักกว่าเดิมทั้งสองครั้ง จึงเปลี่ยนมาเลิกขาดและตัดช่องทางเข้าถึงทั้งหมด
Q: เริ่มเลิกพนันต้องทำอย่างไรเป็นขั้นแรก?
A: ขั้นแรกคือลบแอปและเว็บพนันทั้งหมดแล้วเปิดตัวบล็อกบนโทรศัพท์ภายในวันเดียวกัน ใช้เวลาไม่ถึง 30 นาที จากนั้นแจ้งคนใกล้ตัวอย่างน้อยหนึ่งคน และบันทึกความอยากทุกครั้งพร้อมเวลา เพื่อดูว่าช่วงไหนของวันคือจุดเสี่ยงของคุณ การรู้ช่วงเสี่ยงช่วยวางแผนล่วงหน้าได้ดีกว่าการฝืนใจตอนที่ความอยากมาแล้ว
Q: แอปบล็อกเว็บพนันกันได้หมดจริงไหม?
A: ไม่ได้ทั้งหมด เพราะตัวบล็อกในแอปมักครอบคลุมแอปที่ติดตั้งมากกว่าเว็บในเบราว์เซอร์ ผมจึงเพิ่มตัวกรองเนื้อหาระดับเบราว์เซอร์หรือเครือข่ายอีกชั้น ผลคือเกือบพลาดลดจาก 11 ครั้งเหลือ 3 ครั้งในเดือนถัดมา หากคุณมีอุปกรณ์หลายเครื่อง ต้องตั้งค่าให้ครบทุกเครื่อง ไม่เช่นนั้นก็เหมือนล็อกประตูหน้าแต่เปิดหน้าต่างทิ้งไว้
Q: แอปเลิกพนันอย่าง Quit Gambling ฟรีไหม?
A: ดาวน์โหลดและใช้งานพื้นฐานได้ฟรี แต่มีการซื้อเพิ่มภายในแอปสำหรับบางฟีเจอร์ ตามข้อมูลบน App Store แอปนี้อยู่ในหมวด Health & Fitness มีอายุผู้ใช้ 16 ปีขึ้นไป และรองรับหลายภาษา ก่อนจ่ายเงิน ควรลองฟีเจอร์ฟรีอย่างตัวนับวันและปุ่มฉุกเฉินสัก 1 ถึง 2 สัปดาห์ว่าเข้ากับนิสัยของคุณหรือไม่
Q: ถ้าตัวนับวันขาดแล้วต้องเริ่มใหม่ทั้งหมดไหม?
A: ไม่จำเป็น และการคิดว่าต้องเริ่มศูนย์ใหม่คือกับดักที่ทำให้หลายคนเล่นต่อ ผมเปลี่ยนมานับจำนวนวันที่ไม่เดิมพันใน 30 วันล่าสุดแทน เมื่อพลาดหนึ่งวัน ผมยังเหลือ 29 วันที่ทำได้ ซึ่งช่วยให้กลับมาตั้งหลักได้เร็วขึ้นโดยไม่รู้สึกว่าความพยายามทั้งหมดสูญเปล่า
Q: ยังติดตามไก่ชนได้ไหมถ้าเลิกพนันแล้ว?
A: ได้ ถ้าคุณแยกการเป็นแฟนความรู้ออกจากการลงเงินเดิมพันได้ชัดเจน ผมใช้ ข่าวไก่ชน อ่านเรื่องสายพันธุ์ การฝึก กติกาสนาม และการตัดสินโดยไม่เปิดช่องทางเดิมพันเลย ถ้าคุณรู้สึกว่าการดูทำให้อยากกลับไปลงเงิน ให้ถือเป็นสัญญาณเตือนและหยุดดูชั่วคราว
Q: ถ้าเลิกเองไม่ไหว ควรโทรหาใคร?
A: โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิตได้ตลอด 24 ชั่วโมง โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เจ้าหน้าที่จะช่วยประเมินและแนะนำหน่วยบริการใกล้ตัว หากมีหนี้สินร่วมด้วย ให้บอกตั้งแต่ต้นสาย เพราะแนวทางช่วยเหลือจะต่างกัน และอย่ารอจนเงินหมดก่อนค่อยโทร